Ismet Siverekli
Dewleta tirkan rewna ra lehçeya kurdkî zazakî ser o kay û komployan virazena. Amanc nê kayan betalkerdiş o. Kurdkîyew parçe ya, kirmanckî (zazakî) û yê bînî zî lehçeyê kurdkîyê.
Serekê Înstîtutê Ziwan û Kulturê Kirmancî (Zazakî)-ÎKK Lerzan Jandîl wano; “Ma pêro zanîme polîtîkaya dewleta Tirkî her beşê ciwîyene de eynî ya: Parçe bike, hukim bike. Na derheq de kî karê dewleta Tirkî nêvurîyo. Seba ke Kirmancan, Kirdan, Dimilîyan Kurdan bikero parçe, parçeyan tayêna bikero qij, dest ra çi êno, kena. Naca de ez bi xo problem nêvînena.”
Lerzan Jandîl kam o?
Ez 1958 de dewa Gimgimî Xelefan de ama Dinya. Mi mektebo verên dewa xo û Mêrdîn de, o mîyanên Gimgim de û mektebê Malimîye kî Konya Akşehîr de wend. Mi hewt serîmalimîye kerde û ez sera 1986 de ama Almanya û o taw ra nat Almanya de ciwîna. Ez 1987 ra nat Kirmancan ser ro (zon-kultur-dîn-ûêb.) xebetîna. 1990 ra nat kursanê Kirmanckîdana. Hetanî nika rojnameyanê zê Azadî, Azadîya Welat, Yeni Özgür Politika, Newede Dêrsimî de, ancîya kovaranê zê Rewşen, Zend, Lêkolîn û Vate de nivisna. Mi înîsîyatîfê destcikerdişê grupa Vateyî de kî ca girewt û hetanî sera 2008î na grupe de xebetîya. Ancîya ez avakerdoxanê komelanê zê ÎZK, ÎKK, Yekmal ûêb. ra wa.
Şima şênê Înstîtutê Ziwan û Kulturê Kirmancî (Zaza) –ÎKK- e. V. ma rê bidê naskerdene?
Roja 15.11.2000î de nêzdîye 20 kesî amayî pêser û 18.12.2000î de seba avakerdişê Înstîtutê Ziwan û Kulturê Kirmancî (Zaza) e. V. muracatê mekemeyî kerd û Înstîtut 20.11.2001 de hetê mekemeyî ra dosyaya komelan de amê qeyd kerdene û nîya kî bî fermî.
Hetanî ewro ma gelê karî kerdî. Zê panelî, konferensî, semînerî, kursê zonî, fîraznayena şahîyanê kulturî û rojanê fîrazan, roja zonê maye, ûêb.
Xêca nînan çerçeweyê Projekta „Materîyalê musayişî yo dizonkî“ teba Yekmale hetanî nika ma, Xizna çekuyan l, ll, lll, lV; kermo çimvêşan, Hewnê Şîlane, Beqiqo ceresun Zoto, pêro pîya 8 pirtukê domanan vetî. Ancîya ma avakerdena halêndê domanan “Pîya” de, Seba hetkarîya domananê Şengal û Kobanê de ca girewt. Û nê karê ma dewam kenê.
Zazayê ke dîyaspora de, zê Berlîn de ciwîyînê, ciwîyena rojane de problemê nînan çik ê?
Problemê Kirmancan angorê dewletanê Ewropa cîya cîya rê. Lê sedemo tewer girs û taybetî Kirmancî bi xo yê û Xo ra na mesela Tirkîye de kî cîya nîya.
Re zonê xo, re kulturê xo wayir nêvejînê, domananê xo bi Kirmanckî, bi kulturê kirmancan pîl nêkenê.
Lê êkilîya ma zafêrî Kirmancanê ke re zon û kulturê xo wayir vejînê, ya kî wazenê wayir bivejîyê, est a. Ma nê Kirmancan konferensanê xo de, şandanê xo de, semîneranê xo de vînenîme.
Lê eleqaya generasîyonê verênî, yanê kalanê ma handê çîn a. Çike tawo ke generasîyono verên amê bî naca, hem zafêrîya nê generasîyonî wayirê heşêde neteweyî nêbîye, hem kî kar û barê xo Ewropa de ya kî dezgeyanê Ewropa de bi hetkarîya tercumananê Tirkkî viraştêne ya kî dêne viraştene. No kî Ewropa de kî bîyêne sebebê domînant bîyena zonê Tirkkî. Domînansê Tirkkî hetanî seranê 90î dewam kerd. Lê kaleka naye de taybetîye kî pêynîya seranê 90î ra dime eleqaya xort û azeban seba zon û kulturê ma bîye zêde û roj bi roj kî bena zêde.
Şima zî zanê ziwanê Kirdkî hêdî bêro vînî, Şima hemberê nayê se kenê?
Ma hem zê Înstîtutî û hem kî zê kesan, endemanê Înstîtutî bi kar û gureyê xo duştê na vîndî bîyene de vejîme. Karê Înstîtutî mi bi kilmîye cor vatî. Karê endemanê ma kî se ke ti kî zanena, hevalên ma Munzur Çem, Îsmet Sîwereglî, Özgür Bariş, Çeko, Îbrahîm, Wusênê Gestemerde yanê bi kilmîye her kes hetê xo ra bi pirtukanê xo, bi nivisanê xo, bi şîîranê xo, bi zanayişê xo, qaso ke cira êno, duştê na vînîdî bîyene de vindenê.
Şima hewldanê dewlata Trikan ser Kirdkî senî nirxnenê?
Ma pêro zanîme polîtîkaya dewleta Tirkî her beşê ciwîyene de eynî ya: Parçe bike, hukim bike. Na derheq de kî karê dewleta Tirkî nêvurîyo. Seba ke Kirmancan, Kirdan, Dimilîyan Kurdan bikero parçe, parçeyan tayêna bikero qij, dest ra çi êno, kena. Naca de ez bi xo problem nêvînena. Çike ez zana, ke na polîtîkaya delwt a. Lê çîyo tewr giran û zamet o wo, ke zaf kesê ma kî bi zanayene, ya kî nezan beno cûyê destê dewlete.
Problemê standard kerdena ziwanê Kirdkî çik ê?
Seba ke mordem problemanê standard kerdene bivîno, gere mordem bizano standard kerdene se virazîna. Karê standardî angorê Einar Haugenî modem gere verde ju korpusplanêdezonî bivirazo û pêyco kî statusê bidêro nê zonî û çarmerhaleyê Korpusplanî est ê.
1-Weçînitena normî (sélection)
1.1- Seba weçînitena normê gere qerarêde raşt bêro dayene û gere no xizmeta armancanên netewî bikero, gor armancanênasîyonalîstan bo
1.2- No norm nêno afernayen û newe ra nêno viraştene. No norm êno weçînitene, seba ke o xo ra weş o, seba nê kî, hetêzafêrîye ra êno qebul kerdene.
2- Kodîfîze kerdene (codification)
2.1- Plankerdena zonî (korpusplan) gere polîtîkaya zonî bêro plan kerdene.
zê Japonya, Fînland, Tirkîye, Îsraîlî û Norveçkî gelê balkêş a. Mordem şîkîno cira dersan bigêro.
2.2- Gere no zon hacêtê komunîkasîyonêde serherêmî bo.
2.3- Varîtetê niviskî gere bêrê sade/asan kerdene
2.4- Gere mîyanê zonê qesê kerdene û zonê niviskî de astengê girsî çînê bê
2.5- Gere quralê gramatîkî bêrê ronîştene dayene.
2.6- Gere ortografîyêde asan bêro qebul kerdene.
3- Ravêr berdene/avakerdene (élaboration)
3.1- Leksîkolojî/termînolojî: Viraştena terman
3.2- Çekuyê derekeyî bi girewtena cekuyanêderekeyan/xerîban
3.3-Dên çekuyî
3.5-Dên dewr kerdene
3.6-Dên aferanayene
4- Re kar ardene/xebatneyene (cultivation)
4.1- Zonê elîte bîyene
4.2- Perwerde kerdene de, îdare, huquq, teknîk, bi kilmîye her beşê ciwîyene de, gurênayena nê normî.
Ma gelo ma de karê standarî nîya êno kerdene? Nê qet alaqaya xo çîna. Karê standardî tenya zê leksîkolojî, zê hemmanaçekuyan ra weçînitena hu çekuye êno famkerdene.
İsmet Siverekli 
Yorum bırakın